DPD 1 en DPD 3: welke chloorwaarde meet je?

Een watertester kan twee chloorgetallen tonen: vrij chloor en totaal chloor. In de winkel vind je ook DPD 1-, DPD 3- en soms DPD 4-tabletten. Die namen betekenen niet hetzelfde. Met de verkeerde tablet of in een verkeerde volgorde kun je een verkeerde conclusie trekken over de waterkwaliteit.

Kort antwoord: bij de klassieke DPD-tabletmethode van Palintest meet je met DPD 1 vrij chloor. Daarna helpt DPD 3 om totaal chloor te meten. Het verschil is gebonden chloor. Dat verschil is nuttig als je zwembad sterk naar chloor ruikt of wanneer vrij chloor lager lijkt dan verwacht. Vertrouw nooit op één onverwachte uitslag om extra chloor te doseren.

DPD 1, DPD 3 en DPD 4: wat meet je?

De uitleg van testfabrikant Palintest maakt onderscheid tussen de reagentia. Die gebruik je volgens de methode van je eigen testset.

Reagens	Functie in de beschreven Palintest-tabletmethode	Belangrijk
DPD 1	Vrij beschikbaar chloor meten	Lees af op het voorgeschreven moment en binnen het meetbereik
DPD 3	Na DPD 1 toegevoegd: totaal chloor meten	Op zichzelf geen vervanging voor DPD 1
DPD 4	Aparte methode om totaal chloor te meten	Niet verwarren met de DPD 1 + DPD 3-volgorde
DPD 2	In combinatie met DPD 1 gebruikt voor specifieke metingen van gebonden chloor	Niet nodig voor de eenvoudige berekening totaal min vrij

Let op de vorm van het reagens. Een DPD 1-tablet is niet automatisch hetzelfde als een flesje met het opschrift DPD Reagent #1. Sommige vloeibare testsets gebruiken twee reagentia voor vrij chloor en een derde voor totaal chloor. Gebruik dus nooit enkel het nummer op de verpakking als handleiding.

Vrij, totaal en gebonden chloor: rekenvoorbeeld

Vrij chloor is het deel dat beschikbaar is voor desinfectie. Gebonden chloor omvat chloorverbindingen die ontstaan bij reacties met vervuiling. Totaal chloor is de som van beide. Taylor Technologies beschrijft daarom de berekening totaal chloor − vrij chloor = gebonden chloor.

Gemeten waarde	Fictief rekenvoorbeeld	Betekenis
Vrij chloor (FC)	1,7 mg/l	Beschikbare vrije chloorfractie
Totaal chloor (TC)	2,1 mg/l	Vrij plus gebonden chloor
Gebonden chloor (CC)	0,4 mg/l	2,1 − 1,7

Dit zijn voorbeeldgetallen, geen metingen van een bestaand zwembad en geen aanbeveling om bij een bepaalde waarde een shockbehandeling te starten. In zwembadwater is 1 mg/l numeriek ongeveer 1 ppm; de testmethode drukt de chloorwaarde doorgaans uit als equivalent aan Cl₂.

Is de totale chloorwaarde lager dan de vrije chloorwaarde? Dan is de meetreeks niet intern consistent. Controleer vervallen reagentia, werkwijze, timing en meetbereik. Maak van een negatieve uitkomst geen diagnose.

DPD 1 en DPD 3 meten: wat is de juiste volgorde?

Dit is het principe voor een passende DPD 1 + DPD 3-tabletset, geen universele handleiding voor elke fotometer.

1. Kies het juiste programma en het juiste reagens. Controleer of je toestel/tablet geschikt is voor een meting van vrij én totaal chloor. Kijk ook naar het meetbereik.
2. Neem het staal volgens de gebruiksaanwijzing. Gebruik een schoon meetvaatje, de voorgeschreven hoeveelheid water en de correcte nulstelling bij een fotometer.
3. Meet eerst vrij chloor met DPD 1. Volg de reactietijd en lees de roze kleur of digitale waarde af zoals de fabrikant voorschrijft.
4. Meet daarna totaal chloor met DPD 3. Bij de beschreven Palintest-methode wordt het DPD 3-reagens aan het reeds behandelde staal toegevoegd. Andere tests kunnen een afzonderlijk staal verlangen.
5. Bereken alleen bij twee betrouwbare resultaten het verschil tussen totaal en vrij chloor. Noteer bij twijfel de waarden en het gebruikte testtype.

De temperatuur van het water, de leeftijd van reagentia en het moment van aflezen kunnen de betrouwbaarheid beïnvloeden. Lees daarom de echte testinstructies, zeker bij een digitale PoolLab 2.0 of wanneer je zwembadwater tijdens de winter test.

Vijf fouten die een chloormeting kunnen vertekenen

Wat loopt er mis?	Waarom opletten?	Veilige vervolgstap
DPD 3 blijft achter in de cuvet	Volgens Taylor kan zelfs een restje de volgende vrijchloortest verstoren	Cuvet reinigen volgens de testhandleiding
Veel chloor, maar nauwelijks roze kleur	Bij zeer hoge waarden kan DPD verbleken	Niet bijdoseren; opnieuw meten met passend bereik
Na monopersulfaat-shock hoge totale waarde	Taylor noemt een vals verhoogde totaal-/gebonden-chloormeting	Controleer het gebruikte middel en een geschikte interferentiemethode
Veel te laat aflezen	Taylor waarschuwt dat DPD-kleur na verloop van tijd kan veranderen	Gebruik de voorgeschreven leestijd
Ander reagens of programma	Een DPD-tablet, vloeibaar reagens en fotometerprogramma zijn niet zomaar verwisselbaar	Identificeer de exacte testkit en reagentia

De CDC waarschuwt dat water met meer dan ongeveer 10 ppm chloor een DPD-kleurtest gedeeltelijk of volledig kan ontkleuren, met een foutief lage of nulwaarde. Zo’n nulwaarde is dus niet automatisch een uitnodiging om meer chloor toe te voegen.

Bij een chloorvrije shock met monopersulfaat kan vooral de DPD 3-bepaling vertekend zijn. Taylor beschrijft daarvoor specifieke interferentieverwijderaars. Dat is geen advies om zelf onbekende correctiechemicaliën bij het zwembadwater te mengen: het gaat om een gecontroleerde testprocedure.

Een kleurtester, fotometer of FAS-DPD: wat past bij je?

Je hoeft geen duurdere tester te kopen om het verschil te begrijpen. Belangrijker is dat de methode vrij en totaal chloor afzonderlijk kan bepalen en je de aflezing betrouwbaar uitvoert.

• Bij een visuele DPD-kleurtester vergelijk je de kleur met een schaal. Het bereik en de verlichting zijn belangrijk.
• Een fotometer meet een kleurreactie digitaal. Je moet nog altijd de juiste reagenscombinatie, reactietijd en nulstelling gebruiken.
• Een FAS-DPD-titratietest werkt anders: je telt bijbehorende titratiedruppels tot een eindpunt. Je mag de stappen van de gewone DPD 1 + DPD 3-kleurtest daar niet blind op toepassen.

LaMotte licht het verschil tussen vrij en totaal chloor toe. Voor een concrete fotometer lees je beter ook de PoolLab 2.0-gids; die bespreekt geschikte tabletten en de ZERO-stap. Heeft je teststrip maar één chloorkleurvakje, neem dan niet automatisch aan dat je zowel vrij als totaal chloor kent. Zie teststrips correct aflezen.

Wat als de cijfers niet bij elkaar passen?

Sterke chloorlucht maar weinig vrij chloor? Dat kan verband houden met chloramines, maar geur alleen is geen meting. Controleer de juiste waarden en de pH. Onze gids over chloorlucht en gebonden chloor bespreekt ook wanneer irritatie en ventilatie aandacht vragen.

Nul chloor na een shock? Voeg niet nog een dosis toe om de kleur terug te krijgen. Controleer eerst of je test boven zijn bereik zit. Lees de veiligheidsaanpak bij te veel chloor.

Verschil tussen twee testers? Noteer meetmoment, methode, reagentia en of er recent een oxidatiemiddel is gebruikt. Doe een nieuwe meting volgens de exacte instructie of laat een zwembadprofessional het staal met een geschikte methode onderzoeken. Bij onzekere waterkwaliteit of klachten laat je voorlopig niemand zwemmen.

Een chloormeting is bovendien niet het volledige waterverhaal: pH en bij gestabiliseerd chloor cyaanzuur (CYA) beïnvloeden hoe je de toestand beoordeelt. Gebruik geen Amerikaanse CDC-advieswaarden als bewijs van een Belgische wettelijke grens.

Reagentia bewaren en wanneer hulp vragen

DPD-reagentia hebben een houdbaarheid en een aanbevolen opslagtemperatuur. Bewaar ze droog, uit direct zonlicht en volgens het etiket van de fabrikant. Een nat tuinhuis of warme auto is geen vanzelfsprekend geschikte opslagplek. De gids over zwembadtesttabletten bewaren geeft aandachtspunten voor vocht, vervaldatum en winterkou.

Vraag hulp als twee correcte metingen elkaar blijven tegenspreken, er na chemisch onderhoud onverklaarbare waarden ontstaan of mensen prikkende ogen of ademhalingsklachten krijgen. Meng nooit zwembadchemicaliën om een foutieve meetwaarde te ‘corrigeren’.

De volgende nuttige stap is eenvoudig: kijk welke DPD-tabletten of druppels je thuis hebt en zoek de bijbehorende methode. Alleen dan weet je of je echt vrij en totaal chloor hebt gemeten — en of het verschil betekenis heeft.